Układ kostny – czego potrzebuje do szczęścia i zdrowia

Układ kostny jest zbudowany przez tkankę kostną i chrzęstną. Liczba kości w wieku dziecięcym różni się od stanu w wieku dorosłym – u niemowląt jest ich ok. 270, u 14-latka – 350. Jest to związane z obecnością wielu punktów kostnienia.

Układ kostny osoby dorosłej liczy 206 kości – jak łatwo zauważyć, liczba ta jest mniejsza niż u nastolatka ze względu proces tworzenia się połączeń m.in. trzonów z nasadami. Układ kostny dzieli się na szkielet osiowy, w jego skład wchodzą czaszka, kręgosłup, oraz klatka piersiowa oraz szkielet kończyć, do których zaliczamy kości obręczy miednicznej i barkowej oraz kości kończyn górnych i dolnych.

Materiałem budulcowym układu kostnego jest w większości tkanka kostna oraz tkanka chrzęstna. Poza tkankami kostnymi i chrzęstnymi kości składają się z tkanki tłuszczowej i krwiotwórczej. Każda kość pokryta jest okostną. Kości, które przylegają do siebie w okolicy stawu otoczone są przez chrząstkę stawową. Trzon kości długich zbudowany jest przez istotę zbitą, ich nasady oraz wnętrze buduje istota gąbczasta. Ze względu na budowę zewnętrzną kości dokonano ich podziału na:

  • kości długie – np. kość piszczelowa, ramienna i strzałkowa;
  • kości płaskie – np. łopatka i mostek;
  • kości krótkie – np. kości nadgarstka;
  • kości pneumatyczne – np. kość czołowa i szczękowa;
  • kości różnokształtne – np. kosteczki słuchowe.

 

Na poziomie mikro układ kostno-stawowy składa się z komórek tkanki kostnej, nie jest to jednak stała pula komórek – w razie uszkodzeń i urazów następuje odbudowa kości, układ ten ma więc zdolność do samo regeneracji. Każda z komórek tworzących szkielet człowieka pełni odrębne funkcje:

  • Osteocyty są jednostkami odpowiedzialnymi za właściwe odżywienie struktury kości;
  • Osteoklasty wykazują zdolność do trawienia tkanki kostnej;
  • Osteoblasty budują kość.

Na podstawie przeprowadzonych badań, uważa się, że w ciągu roku ok 10% całej masy kostnej człowieka podlega wymianie. Oprócz powyżej wskazanych komórek w każdej kości obecne są włókna kolagenowe, białka oraz sole fosforu i wapnia, które zapewniają odpowiednią twardość kości.

Układ kostny można podzielić na:

  • Czaszkę człowieka, która stanowi zwieńczenie układu kostnego, składa się z dwóch części. Pierwszą z nich jest mózgoczaszka – jak sama nazwa wskazuje jej zadaniem jest ochrona mózgu. Drugą część stanowi trzewioczaszka która osłania drobniejsze kości twarzy.
  • Układ kostny kręgosłupa składa się z 32-34 kręgów, których podstawowym zadaniem jest ochrona rdzenia kręgowego – buduje go 7 kręgów szyjnych, 12 kręgów piersiowych, 5 kręgów lędźwiowych, 5 kręgów krzyżowych, 3-5 kręgów guzicznych, nazywanych również ogonowymi.
  • Klatkę piersiową człowieka składa się mostek, który zamyka klatkę piersiową od przodu oraz 12 par żeber, które połączone są z kręgami piersiowymi. Ich zadaniem jest ochrona serca i płuc.
  • Układ kostny kończyn górnych składa się przede wszystkim z łopatki, obojczyka, kości ramiennej i kości przedramienia (promieniowej oraz łokciowej).
  • Układ kostny dłoni tworzą kości nadgarstkowa, śródręcza oraz paliczków.
  • Układ kostny kończyn dolnych zbudowany jest z kości obręczy miednicznej, udowej, rzepki oraz golenia (składającego się z kości piszczelowej oraz strzałkowej).
  • Układ kostny stopy to kości stępu, śródstopia i paliczków.

Najważniejszą funkcją całego układu szkieletowego człowieka jest zapewnienie ciału właściwego kształtu oraz stanowienie podpory. Funkcje wspierające zależą od rozmieszczenia organów.

Klatka piersiowa jest odpowiedzialna za ochronę płuc i serca, czaszka zabezpiecza mózg, miednica układ rozrodczy oraz moczowy. Dzięki kościom najważniejsze organy wewnętrzne są chronione przed urazami. W kościach gromadzone są również niektóre pierwiastki i sole mineralne, które tworzą masę kostną.

W szpiku kostnym produkowane są czerwone i białe krwinki – erytrocyty i leukocyty. Wewnątrz kości znajduje się szpik żółty, zbudowany z komórek tłuszczowych.

Ważną funkcją szkieletu jest również kontrolowanie ruchów ciała – jest to możliwe dzięki wzajemnej współpracy kości i stawów. Siła mięśni wykorzystywana jest do codziennych czynności takich jak ruch oraz przenoszenie przedmiotów.

Choroby i urazy kości

Kości są żywym elementem organizmu – mogą więc zachorować, może się w nich rozwinąć stan zapalny. Wraz z biegiem lat kości i stawy podlegają zniszczeniu i osłabieniu. Ich zużycie nie jest jednak zwykle przyczyną ich możliwych chorób, które często rozwijają się na skutek splotu kilku czynników.

Najczęstszym urazem kości jest złamanie spowodowane zwykle urazem mechanicznym – upadkiem, uderzeniem. Jest to przerwanie struktury i ciągłości kości. Może mieć postać całkowitą lub częściową.

Objawami złamania są: utrzymujący się ból, obrzęk w miejscu urazu, zasinienie, problemy z poruszaniem, tkliwość, deformacja okolicy złamania, mrowienie z możliwością utraty czucia, zanik tętna poniżej miejsca uszkodzenia, bladość skóry w pobliżu urazu. Wśród często pojawiających się dolegliwości wymienić należy także zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa w różnych jego odcinkach. Powodują one dolegliwości bólowe i ograniczają sprawność. Wywołane są m.in. przez wady postawy, często mają związek z wykonywaną pracą – np. noszenie ciężarów.

Wśród innych poważnych chorób kości wymienić można:

  • krzywicę kości jest chorobą dzieci w wieku rozwojowym. Polega na charakterystycznych zmianach, które występują w rosnącym kośćcu. Rozwój choroby zaczyna się słabym zarastaniem ciemiączka a skończyć może skrzywieniem kręgosłupa, zniekształceniem klatki piersiowej i koślawością kończyn. Na krzywicę częściej zapadają dzieci żyjące w miastach, gdzie kurz i dym ograniczają działanie promieni słonecznych, wskutek czego występuje często niedobór witaminy D3, co przyczynia się do upośledzenia wchłaniania wapnia i powoduje, że kości są zbyt miękkie, przez co ulegają deformacjom.
  • Osteomalację oraz osteoporozę to dwie poważne choroby podobne do krzywicy w wieku dziecięcym Podobnie do niej związane są z zaburzeniami wchłaniania wapnia oraz zrzeszotowaniem masy kostnej. Osteoporoza nazywana także „cichym złodziejem kości” związana jest ze starzeniem się organizmu, pierwsze zmiany w kościach dotykają już osób po 40. roku życia. Choroby te zwykle przebiegają bezobjawowo, udaje się je rozpoznać przy urazach i złamaniach, które występują zbyt często.
  • Choroba Albersa-Schönberga zwana także marmukowatością jest uwarunkowana genetycznie. W jej przebiegu dochodzi do zaburzeń funkcji ostoklastów – kości twardnieją, gęstnieją i stają się bardziej łamliwe. Zmiany chorobowe dotyczą całego układu kostnego i zaburzają również czynności szpiku – chory ma poważne problemy z krwią. Choroba uaktywnia się najczęściej w wieku niemowlęcym, często kończy się śmiercią w pierwszych latach życia spowodowaną niedokrwistością i zakażeniami. W niektórych przypadkach chorzy dożywają wieku młodzieńczego i dojrzałego.
  • Choroba Olliera zwana także enchondramatozą lub chrzęstniakowatością śródkostną – objawia się pojawianiem się w organizmie licznych guzów o charakterze chrzęstniaków – są one rodzajem łagodnej choroby nowotworowej rozwijającej się w tkance chrzęstnej. Często pierwszymi objawami enchondramatozy są zniekształcenia przedramion oraz nierówna długość kończyn.
  • Nowotwór kości najczęściej przybiera postać mięsaka Ewinga – występuje głównie u dzieci i młodzieży. Jest guzem agresywnym cechującym się szybkim wzrostem i wysokim prawdopodobieństwem dawanie przerzutów. Szczyt zachorowania obserwuje się w wieku 10-14 lat u chłopców oraz 5-9 lat u dziewczynek. Rak długo nie daje żadnych objawów, z czasem pojawia się okresowy ból kości i wrażliwość na dotyk. Chorzy z przerzutami umierają zwykle w przeciągu 36 miesięcy.
  • Reumatoidalne zapalenie stawów (RZS) to przewlekła choroba zapalna atakująca stawy. Najbardziej charakterystycznym jej objawem są ból, sztywność oraz obrzęk stawów, rąk i stóp. Często pojawiają się także objawy właściwe dla grypy i przeziębienia – osłabienie, ból mięśni, trata apetytu, stan podgorączkowy. RZS często rozwija się podstępnie – może minąć kilka tygodni a nawet miesięcy zanim objawy staną się na tyle dokuczliwe, że chory zgłosi się do lekarza. Wśród czynników zwiększających ryzyko zachorowania wymienia się obciążenia genetyczne, upośledzenia układu odpornościowego, palenie papierosów i stres. Nieleczone RZS prowadzi do zniszczenia stawów, poważnej niesprawności, uszkodzenia wielu narządów i przedwczesnego zgonu.
  • Choroba zwyrodnieniowa stawów znana także jako antroza staje się coraz większym problemem społecznym. Ryzyko jej wystąpienia zwiększa się wraz z wiekiem, lecz nie jest naturalnym objawem starzenia się. O zachorowaniu decydują również nadwaga, otyłość, oraz wyczynowe uprawianie sportu. Choroba rozwija się na skutek zaburzenia jakości i ilości chrząstki stawowej, które zadaniem jest amortyzowanie ruchów stawów i umożliwianie przesuwania się powierzchni stawowych. Z czasem uszkodzeniom ulegają również inne struktury, takie jak: chrząstka stawowa, torebka stawowa więzadła, ścięgna i mięśnie. Skutkiem postępujących z czasem zmian są ból i sztywność stawów, a następnie jego zniekształcenie oraz ograniczenie ruchomości. Choroba prowadzi do niesprawności, całkowite wyleczenie jest niemożliwe.
  • Zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa (ZZSK) to poważna choroba zapalna o nieznanych przyczynach. Atakuje ona kręgosłup wywołując w nim uciążliwy ból i sztywność. Miewa zmienne nasilenie od łagodnego do bardzo ciężkiego. W zaawansowanym przebiegu choroby w miejscu elastycznych połączeń kręgów tworzą się zespolenia kostne, które powodują ograniczenie ruchomości kręgosłupa powodując ciężką niesprawność. Choroba może zajmować inne stawy i narządy.

Jak dbać o kości?

Trudno wyobrazić sobie życie i prawidłowe funkcjonowanie bez zdrowych kości. Wbrew pozorom dbanie o nasz układ kostny wcale nie jest skomplikowane. Kilka poniższych porad pozwoli uniknąć na zmian zwyrodnieniowych, zwiększy trwałość kości oraz zminimalizuje ryzyko wystąpienia poważnych chorób:

1. Dbaj o dostateczną ilość wapnia w diecie – jest ono niezbędne dla mocnych i zdrowych kości.

produkty bogate w wapń

2. Często spożywaj przetwory mleczne – np. maślankę; ryby; ciemnozielone warzywa – np. jarmuż, brokuł i szpinak (ze względu na obecność korzystnej dla układu kostnego witaminy K).

3. Unikaj tłuszczy zwierzęcych, które zmniejszają wchłanialność wapnia.

4. Przyjmuj witaminę D3 w okresie od jesieni i wiosny. Właściwą dawkę pomoże ustalić lekarz.

5. Wzbogać swą dietę o produkty bogate w witaminę C – kiwi, natka pietruszki, cytrusy, czarna porzeczka. Sprzyja ona prawidłowej produkcji kolagenu.

produkty bogate w witaminę C

6. Ogranicz ilość kawy, soli i czarnej herbaty w swojej diecie. Nie spożywaj również napojów typu „cola” – wszystkie te produkty wypłukują wapń z organizmu.

 

7. Regularnie wykonuj badania kontrolne, nie odwlekaj wizyty u lekarza.

8. W dymie tytoniowym znajduje się ponad 7000 związków chemicznych – w tym 250 szkodliwych i 70 rakotwórczych – niektóre z nich krążą po organizmie wraz z krwioobiegiem szkodząc narządom oraz kościom.

9. Ogranicz ilość alkoholu w diecie.

10. Unikaj diet „cud” i nagłego chudnięcia.

11. Utrzymuj w normie wagę ciała.

12. Pij dużo wody – ok. 2 litry dziennie. Odpowiednie nawodnienie organizmu jest podstawą zdrowia.

13. Bądź aktywny fizycznie – unikaj jednak ciężkiego wysiłku fizycznego i bardzo intensywnych treningów.

14. Jeśli prowadzisz siedzący tryb życia rób sobie przerwy na krótkie spacery.

 

15. Monitoruj pracę tarczycy – jej choroby mogą osłabiać kości.

16. Przynajmniej 30 minut dziennie ruszaj się na świeżym powietrzu.

17. Zadbaj o właściwą podaż magnezu w diecie – odpowiada on za prawidłowe działanie mięśni, które współpracują z układem kostnym.

produkty bogate w magnez

18. Do pozostałych produktów, które dla zdrowych i mocnych kości powinny znaleźć się w diecie zaliczamy: jajka, oliwę z oliwek, warzywa i owoce, orzechy i nasiona, rośliny strączkowe.

Miód rzepakowy właściwości i zastosowanie

 

SKOMENTUJ

Dodaj komentarz
Wpisz swoje imię