Powstanie Kościuszkowskie

Fot. Library of Congress, Washington, D.C.

Kapitulacja króla w wojnie w obronie konstytucji 3 maja była ciężkim ciosem dla Tadeusza Kościuszki, który w tej kampanii nie przegrał ani jednej bitwy. Na początku października Kościuszko opuścił Warszawę udając się najpierw na wschód do dworu Czartoryskich w Sieniawie, później udał się do Lwowa.

Od zakończenia wojny jego obecność przyciągała tłumy chętne do zobaczenia słynnego dowódcy. Rosjanie planowali go aresztować, gdyby wrócił na tereny pod ich kontrolą; Austriacy, w rękach których pozostawał Lwów zaproponowali mu stanowisko w armii austriackiej, które odrzucił. W 1793 roku Kościuszko wyruszył do Paryża, gdzie starał się o poparcie Francji dla planowanego powstania w Polsce.

Przebywał tam do lata, ale mimo rosnących wpływów rewolucyjnych Francuzi tylko gołosłownie przysługiwali sprawie polskiej i nie chcieli zobowiązać się do czegokolwiek konkretnego. Kościuszko doszedł do wniosku, że władze francuskie nie są zainteresowane Polską poza tym, co może ona wnieść do ich interesów, i coraz bardziej był rozczarowany małostkowością Rewolucji Francuskiej.

23 stycznia 1793 r. Prusy i Rosja podpisały II rozbiór Polski. Sejm Grodzieński, zwołany pod przymusem w czerwcu, ratyfikował rozbiór, a także został zmuszony do unieważnienia Konstytucji 3 maja 1791 r. Wraz z drugim rozbiorem Polska stała się małym krajem co było szokiem dla konfederatów targowickich, którzy uważali się za obrońców wielowiekowych przywilejów magnackich, ale nie spodziewali się, że ich prośba o pomoc do carycy Rosji jeszcze bardziej zmniejszy i osłabi kraj.

W sierpniu 1793 r. Kościuszko, choć obawiając się, że powstanie będzie miało niewielkie szanse przeciwko trzem zaborcom, wrócił do Lipska, gdzie spotkał się z żądaniami jak najszybszego rozpoczęcia jego planowania. We wrześniu potajemnie przekroczył granicę polską, aby prowadzić osobiste obserwacje i spotkać się z sympatycznymi wysokimi oficerami resztkowej armii polskiej, w tym z gen. Józefem Wodzickim. Przygotowania szły powoli i wyjechał do Włoch, planując powrót w lutym 1794 r. Jednak sytuacja w Polsce szybko się zmieniała.

Rządy rosyjski i pruski zmusiły Polskę do ponownego rozwiązania większości armii, a zredukowane jednostki miały zostać włączone do armii rosyjskiej. W marcu agenci carscy wykryli rewolucjonistów w Warszawie i zaczęli aresztować wybitnych polskich polityków i dowódców wojskowych. Kościuszko zmuszony był wykonać swój plan wcześniej niż zamierzał i 15 marca 1794 r. wyruszył do Krakowa.

Kościuszko wkroczył do Krakowa w nocy 23 marca 1794 r. Następnego ranka na Rynku Głównym ogłosił wybuch powstania, otrzymał tytuł Naczelnika (naczelnego wodza) wojsk polsko-litewskich walczących z okupacją rosyjską. Kościuszko zebrał armię około 6000 żołnierzy, w tym 4000 żołnierzy i 2000 rekrutów, i pomaszerował na Warszawę. Rosjanom udało się zorganizować armię, która miała mu się przeciwstawić szybciej, niż się spodziewał. Mimo to odniósł zwycięstwo pod Racławicami 4 kwietnia 1794 r. Jednak ta rosyjska porażka nie miała znaczenia strategicznego i wojska rosyjskie szybko zmusiły Kościuszkę do odwrotu w kierunku Krakowa. W okolicach Połańca otrzymywał posiłki i spotykał się z innymi przywódcami powstania (Kołłątaj, Potocki); w Połańcu wydał ważną polityczną deklarację powstania, Odezwę Połaniecką.

 

W oświadczeniu stwierdzono, że chłopom pańszczyźnianym przysługują prawa obywatelskie i zniesiono pańszczyznę Tymczasem Rosjanie wyznaczyli nagrodę za pojmanie Kościuszki żywego lub martwego. 10 października, podczas wypadu przeciw nowemu atakowi Rosjan, Kościuszko został ranny i wzięty do niewoli pod Maciejowicami. Był więziony przez Rosjan w Sankt Petersburgu w Twierdzy Piotra i Pawła, wkrótce potem powstanie zakończyło się. Kolejny III rozbiór Polski zakończył istnienie suwerennego państwa polskiego i litewskiego na kolejne 123 lata.

Przeczytaj całą biografię Tadeusza Kościuszki:

  1. Tadeusz Kościuszko – wspólny bohater Polski i USA
  2. Tadeusz Kościuszko – Bohater wojny o niepodległość USA
  3. Kościuszko – powrót do Polski
  4. Powstanie Kościuszkowskie
  5. Kościuszko – ostatnie lata życia

Najsłynniejsze kobiety – szpiedzy

SKOMENTUJ

Dodaj komentarz
Wpisz swoje imię