Obwód kaliningradzki – Czy będzie kolejnym punktem zapalnym w konflikcie z Rosją?

Obwód kaliningradzki, najbardziej wysunięty na zachód obszar Federacji Rosyjskiej jest rosyjską eksklawą nad Morzem Bałtyckim.

Od Moskwy oddziela go 1200 kilometrów, co jak pisze CNN – „może stać się nowym punktem zapalnym” w Europie. Zgodnie z sankcjami nałożonymi przez Unię Europejską na Rosję w związku z konfliktem wywołanym z Ukrainą, władze Litwy podjęły decyzję o wstrzymaniu dostaw niektórych rodzajów towarów na teren obwodu z kontynentalnej części Rosji. Dlaczego ta decyzja ma tak ważne znaczenie? Wyjaśniamy poniżej.

Obwód Kaliningradzki – dlaczego jest tak ważny dla Rosji?

Teren ten został zdobyty przez sowieckie wojska z rąk nazistowskich Niemiec w kwietniu 1945 roku, następnie, na mocy tw. umowy poczdamskiej stał się częścią Związku Radzieckiego. Wówczas zmieniono mu nazwę z j. niemieckiego „Königsberg” (niem. Królewiec). Obwód posiada niedużą powierzchnię 15100km2, jest zamieszkiwany przez ok 0,5mln mieszkańców, z których większość zamieszkuje tereny w obrębie stolicy – Kaliningradu.

Historia pozostawiła tę część byłego ZSRR w martwym punkcie, upadek sowieckiego imperium prawił, że obwód utknął pomiędzy dwoma państwami członkowskimi NATO i UE – Polską i Litwą. Większość żywności Kaliningrad sprowadza od swoich sąsiadów z UE, w pozostałych gałęziach przemysłu jest jednak uzależniony od kontynentalnej Rosji.

Przez minione dziesięciolecia Obwód Kaliningradzki był silnie zmilitaryzowany i zamknięty dla cudzoziemców. W ostatnich latach stał się jednak wschodzącą gwiazdą turystyki i areną zmagań piłkarskich mistrzostw świata w 2018 roku, które miały miejsce w Rosji. Obecnie region ma dla Rosji znaczenie strategiczne z powodów politycznych, ekonomicznych oraz militarnych.

Jak przypomina „Guardian” – Kaliningrad stanowi główną bazę rosyjskiej Floty Bałtyckiej, obsługuje również niektóre najpotężniejsze rodzaje uzbrojenia, w tym pociski naddźwiękowe. Zdaniem CNN „znaczenie Kaliningradu wzrosło dla Rosji wraz z planowanym wejściem Szwecji i Finlandii do NATO”. Wówczas, wiceprzewodniczący rosyjskiej Rady Bezpieczeństwa Narodowego – Dimitrij Miediediew, w przeszłości również prezydent i premier kraju, stwierdził ż palny przytępienia państw skandynawskich do sojuszu oznaczają, że „nie będzie już można mówić o jakimkolwiek nienuklearnym statusie krajów bałtyckich”, oraz że – „należy przywrócić równowagę”.

Otwarcie Rosja ni przyznaje się do rozmieszczenia broni jądrowej na terenie obwodu, jednak w 2018 roku Federacja Amerykańskich Naukowców dokonała analizy zdjęć satelitarnych i doszła do wnioski, że Rosja w stopniu znaczącym dokonała modernizacji bunkrów do przechowywania broni jądrowej w tym regionie.

 

Zakaz nałożony przez Litwę

Od soboty (18.06) obowiązywać zaczął zakaz tranzytu kolejowego stali i wyrobów z metali żelaznych pomiędzy obwodem Kaliningradzkim a pozostałymi częściami Rosji przez Litwę. Jak wspomnieliśmy powyżej, obwód nie posiada niezależnego połączenia lądowego z pozostałą częścią Federacji Rosyjskiej, w związku z tym zmuszony jest korzystać z tras kolejowych wiodących przez państwa bałtyckie, aby sprowadzać towary i usługi do regionu.

Z powodu uzależnienia Obwodu Kaliningradzkiego od Rosji kontynentalnej w zakresie wielu towarów, co roku przez Litwę transportowane są koleją miliony ton węgla i ropy, każdego miesiąca przejeżdża przez nią ok. 100 rosyjskich pociągów tranzytowych. W związku z litewskim zakazem, towary, które nie mogą już być transportowane droga lądową będą musiały być transportowane drogą morską. Jak twierdzi gubernator obwodu Kaliningradzkiego Anton Alichanow – „ograniczenie tranzytu przez Litwę wpłynie na 40-50% przewozu towarów, jest to uduszenie regionu”.

Szef litewskiej dyplomacji Gabrielius Landsbergis zapewnił w poniedziałek, że zakaz tranzytu towarów nie jest działaniem Litwy, są to bowiem sankcje nałożone przez Unię Europejską, które zaczęły obowiązywać od 17 czerwca. We wtorek uzupełnił swoją wypowiedź, twierdząc, że – „w tym sporze jest stroną, która kieruje się zasadą praworządności, a jej decyzje opierają się na prawie i jego interpretacji”. Wskazał również, że Rosja powinna zwrócić się najpierw do Komisji Europejskiej z wnioskiem o wyjaśnienie sankcji, jeżeli uzna je za niewystarczające ma możliwość zwrócenia się do Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości, które zajmuje się interpretacją wszystkich aktów prawnych.

Litewskie służby celne przekonują, że czwarty pakiet sankcji UE na Rosję, który został przyjęty 15 marca wprowadził ograniczenia na rosyjską stal i inne wyroby z metali żelaznych. Litewskie stanowisko potwierdza szef dyplomacji UE Josep Borrell, który przekonywał w poniedziałek, że Litwa postępuje zgodnie z przepisami sankcyjnymi UE – „Oskarżenia wobec Litwy o wdrażanie litewskich sankcji są fałszywe, to czysta propaganda. […] Litwa nie robi nic innego, jak tylko wdraża w życie wytyczne Komisji Europejskie”.

Już w poniedziałek, po wprowadzeniu zakazu mieszkańcy Obwodu Kaliningradzkiego zaczęli masowo wykupować materiały budowlane i gaz – podaje portal Moscow Times. Sytuację relacjonuje również mieszkaniec Kaliningradu Pawł Tatarincew – „Fala masowego wykupywania towarów przetoczyła się przez obwód kaliningradzki po tym, jak blokada kolejowa wprowadzona w sobotę przez sąsiednią Litwę zagroziła izolowaniem rosyjskiej strategicznej eksklawy nad Bałtykiem […] pierwszego dnia blokady wszyscy zaczęli wykupywać wszystko”

Możliwa eskalacja napięć na linii Moskwa-UE

Zdaniem CNN – „Obwód Kaliningradzki, który stanowi rosyjski przyczółek w Europie może stać się kolejnym punktem zapalnym w wojnie, jaką Rosja wydała Ukrainie […] Spór dotyczący litewskiego zakazu grozi eskalacją napięć pomiędzy Moskwą a Unią Europejską […] Kaliningrad, który jest strategicznie ważnym terytorium u wybrzeży Bałtyku może zostać wciągnięty w kremlowską wojnę”.

W poniedziałek (20.06) rosyjskie MSZ zażądało od władz Litwy natychmiastowego zniesienia „wrogich restrykcji”. Strona rosyjska zapowiedziała w oświadczeniu, że jeżeli w najbliższym czasie transport towarów pomiędzy Rosją o Obwodem Kaliningradzkim nie zostanie przywrócony – „Rosja zmuszona będzie do podjęcia działań w celu obrony swoich interesów narodowych”.

W oświadczeniu rosyjskiego MSZ czytamy również – „Uważamy prowokacyjne działania strony litewskiej, które naruszają międzynarodowe zobowiązania prawne Litwy, przede wszystkim Wspólne Oświadczenie Federacji Rosyjskiej i Unii Europejskiej w sprawie tranzytu między Obwodem Kaliningradzkim a resztą terytorium Federacji Rosyjskiej z 2002 r., jako otwarcie wrogie”.

Zgodnie z wcześniejszymi zapowiedziami, ambasador UE w Moskwie – Markus Eder został wezwany do siedziby resortu rosyjskiej dyplomacji w związku z nałożonymi ograniczeniami. Jak zapewnia Nikołaj Patruszew – sekretarz Rady Bezpieczeństwa Federacji Rosyjskiej – „Rosja z pewnością zareaguje na takie wrogie działania […] Środki wypracowywane są w formacie międzyresortowym i w najbliższej przyszłości zostaną przyjęte. Ich konsekwencje będą miały poważny i negatywny wpływ na ludność litewską”. Guardian przedstawił jednak swoje analizy, według, których „rosyjskie opcje nie są silne […] Odcięcie Litwy od rosyjskiej elektryczności mogłoby być jedną z form odwetu, ale wtedy zadziałałby solidarność w ramach Unii Europejskiej, a Niemcy i inne kraje będą w stanie zaoferować alternatywną, choć kosztowną dostawę. To mogłoby spowodować kolejne gospodarcze uderzenie w Moskwę”.

Manewry rosyjskiego wojska

W poniedziałek rosyjskie wojsko rozpoczęło ćwiczenia w Obwodzie Kaliningradzkim. Żołnierze z Floty Bałtyckiej Federacji Rosyjskiej szkoleni są z obsługi wyrzutni rakiet oraz systemów artyleryjskich. W manewrach bierze udział ok. 1000 żołnierzy z ponad 100 jednostek wojskowych. jak podaje agencja RIA Nowosti – „przeprowadzonych zostanie kilkaset zadań ogniowych”. W ćwiczeniach wykorzystywane będą wyrzutnie BM-21 Grad i BM-27 Uragan oraz samodzielne haubice 2S5 Hiacynt, 2S19 Msta-S, 2S3 Akacja i 2S1 Goździk. Już na początku kwietnia rosyjski wiceminister obrony Aleksandr Gruszko przestrzegał państwa Zachodu przed ewentualnymi działaniami przeciwko Kaliningradowi„Naprawdę mam nadzieję, że zdrowy rozsądek w Europie nie pozwoli na rozpoczęcie jakichkolwiek gier wokół Kaliningradu […] Myślę, że wielu rozumie, że to igranie z ogniem.”

Możliwe Scenariusze

Dowództwo wojskowe NATO i specjaliści wojskowi od dawna są zaniepokojeni o obwód Kaliningradzki a w związku z nim o położenie Polski i Litwy. Obawy Zachodu wzbudziły rosyjskie działania zmierzające do zwiększenia obecności wojskowej w tym regionie w latach poprzedzających wojnę w Ukrainie.

Wzmocnienie polegało na wprowadzeniu tam rakiet balistycznych Iskander, zdolnych do przenoszenia głowic jądrowych. Wzmocnione nowymi jednostkami, m.in. artylerią i czołgami zostały również siły lądowe; a Flota Bałtycka otrzymała dodatkowe okręty, unowocześniono również sprzęt bojowy. Wobec katastrofalnych niedociągnięć armii Putina w „specjalnej operacji wojskowej” na Ukrainie pojawia się pytanie o to, jaką rolę odegra Kaliningrad?

Warto pamiętać, że konflikt w Ukrainie rozpoczął się od aneksji Krymu, późniejsze działania, w tym obecna wojna ma na celu utworzenie połączenia lądowego Rosji z Krymem, czego przejawem są rozpaczliwe próby rosyjskiego wojska w zajęciu terenów wschodniej Ukrainy. Kaliningrad odcięty od Rosji to próba. Agresja rosyjska na którykolwiek z krajów bałtyckich – Litwę, Polskę, Estonię postawiła by sojusz w sytuacji nie do pozazdroszczenia – NATO wypełniając swoje zobowiązania wynikające z art. 5 o obronie członków musiałoby odeprzeć najeźdźcę. W blokadzie Kaliningradu pewną rolą może mieć do odegrania Polska. Możliwe jest bowiem połączenie Obwodu Kaliningradzkiego z Rosją przez Białoruś i polskie Suwałki. Jeżeli Rosja zdecyduje się spróbować na przerzucenie transportu, polski rząd chcąc podtrzymać decyzję UE nie będzie mógł się na to zgodzić, co postawi Polskę w niekomfortowej sytuacji. Jedno jest pewne – to co teraz zrobi Putin będzie miarą jego realnej siły.

Papież: „Posiadanie broni atomowej jest niemoralne”

Posłuchaj naszych podcastów:

SKOMENTUJ

Dodaj komentarz
Wpisz swoje imię