Oliwa z oliwek – wartości odżywcze i zdrowotne, zastosowanie

Oliwa z oliwek jest jednym z najstarszych olejów, który pozyskiwany jest z owoców oliwki europejskiej uprawianej już od ok. 6000 lat. Zastosowanie oliwy jest szerokie – od kuchni po zabiegi kosmetyczne. Już 4000 lat p.n.e. w Armenii, Palestynie i Indiach stosowano oliwę do nawilżania skóry oraz jako lekarstwo.

Pierwsze wzmianki o produkcji oliwy sięga ok. 5000 lat, jak dowodzą badania archeologiczne ówcześni Palestyńczycy posiadali kamienne narzędzia, dzięki którym rozgniatali oliwki i wyciskali z nich olej, narzędzia te można podziwiać w Haifa Olive Museum w Izraelu.

W starożytnej Babilonii uregulowano prawnie jej produkcję oraz handel, Rzymianie nakładali podatki w postaci oliwy z oliwek. Warto wspomnieć, że początkowo stosowano oliwę wyłącznie jako smarowidło do ciała. Obecnie liderem w światowej produkcji oliwy z oliwek jest Hiszpania, po niej Włochy, Grecja, Syria, Turcja, Tunezja i Maroko Wyjątkowy smak i charakter oliwa zawdzięcza pozyskiwaniu metodami mechanicznymi lub fizycznymi.

Dieta śródziemnomorska związana z obecnością oliwy w kuchni wiąże się ze zmniejszonym ryzykiem wystąpienia otyłości, zespołu metabolicznego, nadciśnienia tętniczego, cukrzycy i chorób układu krążenia. Według norm Unii Europejskiej oliwę dzieli się na 3 podstawowe kategorie jakościowe zależne od zawartości kwasów tłuszczowych:

  • Oliwa naturalna – oznaczana jest na opakowaniach jako „native”, „vergin” (lub „virgin”), extra vergin. Jest to oliwa najbardziej wartościowa pod wglądem zdrowotnym i odżywczym, posiada również najlepszy smak. Otrzymywana jest z pierwszego tłoczenia metodą na zimno, nie zawiera konserwantów ani żadnych polepszaczy. Liczba kwasowa nie przekracza 0,8. Oliwa o najwyższej klasie posiada liczbę kwasową 0,2.
  • Oliwa rafinowana – otrzymywana jest przez oczyszczenie i podgrzanie do wysokich temperatur. Po przejściu przez ten proces oliwa pozbawiona jest zapachu, koloru i wartości odżywczych. Najczęściej wykorzystuje się ją do łączenia z innymi typami oliwy.
  • Oliwa z kolejnych tłoczeń.

Produkcja oliwy wysokiej jakości z pierwszego tłoczenia wymaga zastosowania zdrowych i odpowiednio dojrzałych owoców oliwnych oraz kontroli procesu produkcji od samych owoców po butelkowanie. Jakość i autentyczność oliwy regulowana jest przez międzynarodowe standardy i programy, w skład których wchodzą kraje produkujące oliwę. Oliwa z oliwek z pierwszego tłoczenia posiada wysoką odporność na utlenianie. Poniżej prezentujemy wartości odżywcze zawarte w oliwie z oliwek oraz jej właściwości prozdrowotne.

Wartości odżywcze

1 łyżka oliwy z oliwek zawiera 119 kcal kalorii, ok 13,5g tłuszczu, w tym 1,80g tłuszczów nasyconych. Znajdziemy w niej również kwasy tłuszczowe omega-3, omega-6. Oliwa zwiera także witaminy A, D, E i K oraz składniki mineralne – potas i wapń. Ponadto zawarte są w niej przeciwutleniacze, m.ni tokoferole, fitosterole oraz polifenole.

Właściwości oliwy z oliwek

Najzdrowszy typ oliwy – „extra virgin” ma szereg zastosowań. Zawiera ponad 30 różnych związków fenolowych, które są silnymi przeciwutleniaczami – bronią organizm przed wolnymi rodnikami, które przyczyniają się do uszkadzania komórek, powstawania wielu chorób (w tym raka) oraz przyspieszają proces starzenia się organizmu. Z tej przyczyny zastosowanie przez starożytnych oliwy z oliwek zewnętrznie na ciało nie było głupim pomysłem – wręcz przeciwnie.

Oliwa z oliwek nawilża skórę, odżywia i pozostawiając ją jędrną i sprężystą. Na prozdrowotność oliwy z oliwek wpływa również zawartość jednonienasyconych tłuszczów, które są zdrowe dla serca i całego układu krwionośnego. Oprócz kwasów tłuszczowych omega-6 i omega-3 w skład oliwy wchodzi kwas oleinowy, który stanowi aż 73% całkowitej zawartości oleju. Jak dowodzą badania naukowe zmniejsza on stany zapalne, ma również korzystny wpływ na geny – przeciwdziała powstawaniu nowotworów.

Regularne spożywanie kwasów tłuszczowych jednonienasyconych zmniejsza ciśnienie krwi, poziom cholesterolu i glukozy we krwi, oraz ryzyko wystąpienia przewlekłych stanów zapalnych, znacznie zmniejsza się również ryzyko wystąpienia miażdżycy – dzieje się tak dzięki poprawie wyściółki naczyń krwionośnych.

Warto wspomnieć w tym miejscu, że choroby serca i układu naczyniowego są główną przyczyną przedwczesnych zgonów na całym świecie, tymczasem społeczeństwa zamieszkujące regiony śródziemnomorskie, w których oliwa i oliwek jest głównym tłuszczem wykazują niskie wskaźniki śmiertelności z powodu chorób serca.

Tuż po chorobach sercach, udar mózgu jest drugą przyczyną przedwczesnych zgonów, jednocześnie jest on powiązany z chorobami układu sercowo-naczyniowego, w tym z wysokim poziomem cholesterolu oraz wysokim ciśnieniem krwi. Jedno z badań przeprowadzonych we Francji wykazało, że osoby spożywające większe ilości oliwy z oliwek miały aż o 41% zmniejszone ryzyko wystąpienia udaru. Wiele innych, niezależnych badań dostarczyło podobnych wyników. Włączenie do diety oliwy z oliwek powoduje jednocześnie usunięcie innych, mniej zdrowych tłuszczy. Zwiększa się podaż przeciwutleniaczy oraz cennych jednonienasyconych kwasów tłuszczowych co korzystnie wpływa na poziom cholesterolu, zdrowie i właściwe funkcjonowanie serca i układu naczyniowego.

Inne badania sugerują, że związki fenolowe zawarte w oliwie z oliwek wspierają metabolizm glukozy oraz poprawiają wrażliwość organizmu na insulinę, zwiększając również jej skuteczność. Ma to szczególne znaczenie dla osób chorujących na cukrzycę typu 2. Jak się okazuje, włączenie oliwy z oliwek do stałej diety zmniejsza także ryzyko zachorowania na tę chorobę o 13%. Korzystne efekty dla zdrowia są jeszcze bardziej widoczne w połączeniu z dietą śródziemnomorską, wówczas ryzyko zachorowania na cukrzycę typu 2 zmniejsza się o 50%. Nie mniej groźny od cukrzycy jest tzw. zespół metaboliczny, czyli zespół schorzeń, które w połączeniu zwiększają ryzyko chorób serca, cukrzycy typu 2 oraz udar. Stan ten powoduje podwyższone ciśnienie krwi, nadmiar tkanki tłuszczowej, nieprawidłowy poziom trójglicerydów oraz cholesterolu oraz podwyższony poziom cukru. Badania dowiodły, że oliwa poprawia cechy zespołu metabolicznego – reguluje poziom cukrów i ciśnienie krwi, poprawia również stężenie cholesterolu i trójglicerydów.

Rodzaj i jakość pokarmu przekłada się na ryzyko zachorowania na nowotwory. Badania obserwacyjne dowiodły, że osoby zamieszkujące regiony śródziemnomorskie, w których spożycie oliwy z oliwek jest na wysokim poziomie wykazują mniejszą zachorowalność na niektóre typy nowotworów, w tym raka piersi oraz układu pokarmowego. Badacze uważają, że znajdujący się w oliwie oleokantal może mieć istotny wpływ na ochronę przed nowotworami. Oleokantal jest silnym przeciwutleniaczem, który jak dotąd nie został stwierdzony w żadnym innym pożywieniu, nawet w oliwkach. Oliwa z oliwek wspiera również organizm w trakcie leczenia choroby nowotworowej oraz regenerację organizmu po leczeniu.

Autorzy wielu badań podkreślają, że stałe włączenie oliwy z oliwek do diety nieść będzie za sobą wiele korzyści. Oprócz tych wymienionych powyżej zmniejszy się ryzyko zachorowania na chorobę Alzheimera, zapobiega uszkodzeniom wątroby, wystąpieniu insulino odporności, stresowi oksydacyjnemu i stanom zapalnym. Fenole zawarte w oliwie korzystnie wpływają na układ trawienny, w szczególności na jelita. Wspiera również proces usuwania z organizmu toksyn oraz wykazuje właściwości przeciwzapalne. Spożywanie oliwy z oliwek polecane jest dzieciom, zawarte w niej tłuszcze mają korzystny wpływ na proces wzrostu kości.

Począwszy od starożytności, do dzisiejszego dnia oliwa z oliwek wykorzystywana jest w kosmetyce. Znaczna część kosmetyków odpowiedzialnych za odżywienie i nawilżenie skóry często zawiera w swym składzie oliwę, najczęściej wykorzystywana jest do produkcji kosmetyków naturalnych w szamponach, balsamach, kremach, pomadkach i żelach pod prysznic. Nienasycone kwasy tłuszczowe zawarte w oliwie korzystnie wpływają na stan i zdrowie skóry, stanowi naturalną ochronę przed promieniowaniem UV, właściwie ją nawilża, regeneruje oraz odżywia. Korzystnie oddziałuje na ukrwienie skóry, poprawia jej elastyczność oraz wpływa na spłycenie zmarszczek. Oliwa z oliwek dedykowana jest do następujących rodzajów skóry – suchej, dojrzałej, wrażliwej i naczynkowej.

Zastosowanie oliwy

Oliwa z oliwek ma szerokie zastosowanie w kuchni. Sprawdzi się jako dodatek do sałatek, sosów i dipów. świetnie będzie komponować się z mięsami i rybami wymagającymi obróbki termicznej – nadaje się do smażenia i pieczenia. Pełni smaku nabiera w połączeniu z ziołami – tymiankiem , oregano, rozmarynem i bazylią. Może być również stosowano do pieczywa jako zamiennik innych tłuszczów do smarowania.

Jaką oliwę kupić? Jak przechowywać?

Wybierając oliwę warto zwrócić na jej opis i oznaczenia. Najlepsza i najwartościowsza jej oliwa „extra virigin”, powinna się ona znajdować w opakowaniu, które skutecznie będzie chroniła ją przed działaniem promieni słonecznych, np. w ciemnym szkle. Oliwy z oliwek najwyższej jakości przeważnie posiadają jeden z dwóch certyfikatów:

  • PDO (ang. protected designation of origin, pol. chroniona nazwa pochodzenia) – oznacza produkty wytwarzane w konkretnym miejscu (państwie, mieście, regionie), a ich nazwy nie można używać w stosunku do innych produktów.
  • PGI (ang. protected geographical indication, pol. chronione oznaczenie geograficzne) – oznacza produkty wytwarzane w konkretnym miejscu, jednak nie musi w nim zachodzić cały proces powstawania oliwy z oliwek, może być to np. przygotowanie, częściowa produkcja bądź przetwarzanie.

Najsłabszej jakości jest oliwa wytłaczana z kolejnych tłoczeń, oznaczona jako „pomace”, „sansa” lub „orujo”. Znaczenie ma również kolor. Oliwa otrzymana z oliwek młodych ma bardziej zielony kolor, lekko gorzkawy i pikantny smak. Z dojrzałych oliwek powstaje oliwa bardziej żółta, słodsza i mniej gorzka. Oliwa z oliwek cechująca się ostrym smakiem jest bardziej zdrowa – świadczy to bowiem o wysokiej zawartości przeciwutleniaczy. Oliwę należy przechowywać szczelnie zamkniętą w ciemnym i chłodnym miejscu. Należy chronić ją przed działaniem promieni słonecznych, po otwarciu nadaje się do spożycia w ciągu 3 kolejnych miesięcy.

Jak oczyścić i zregenerować trzustkę?

SKOMENTUJ

Dodaj komentarz
Wpisz swoje imię