Niedobory sodu – przyczyny, objawy, skutki, leczenie

Sód (łac. natrium) jest pierwiastkiem niezbędnym do życia i prawidłowego funkcjonowania ludzkiego organizmu. Jest głównym kationem (dodatnim jonem) płynu pozakomórkowego i wraz z towarzyszącymi mu anionami (chlorem i wodorowęglanami) tworzy większość osmotycznie czynnych substancji w surowicy krwi.

Zobacz także: Niedobór magnezu – przyczyny, objawy, skutki, leczenie

Niedobór sodu (Hiponatremia) to stan, który może doprowadzić nawet do śmierci. Na niedobory sodu narażone są głównie osoby wykonujące ciężki wysiłek fizyczny oraz cierpiące na niedoczynność tarczycy. Jakie są inne przyczyny braków sodu w organizmie? Jak są objawy tego stanu? Jak się go leczy?

1. Funkcje sodu w organiźmie

Sód współtworzy surowicę krwi, decyduje również o przemieszczaniu się wody pomiędzy przestrzenią wewnątrzkomórkową pozakomórkową. Jedną z jego głównych funkcji jest aktywny udział w gospodarce wodno-elektrolitowej i równowadze kwasowo-zasadowej. Sód wpływa także na utrzymanie odpowiedniej objętości płynów oraz prawidłowego ciśnienia tętniczego krwi. Optymalizuje pracę układu nerwowego i przekaźnictwa nerwowego, istotnie oddziałuje także na układ mięśniowy. Ma fundamentalne znaczenie dla produkcji kwasu solnego w żołądku.

2. Niedobór sodu i jego przyczyny

Prawidłowe stężenie jonów sodu w surowicy krwi wynosi 135-145 mmol/L. Przy nadmiernych ilościach sodu wzrasta jego wydalanie wraz z moczem, przy niedoborach dochodzi o zatrzymywania tego pierwiastka w organizmie. Warto też zwrócić uwagę, że zapotrzebowanie na ten pierwiastek zmienia się w zależności od aktywności fizycznej, temperatury otoczenia i wieku. W przypadku umiarkowanego klimatu i umiarkowanego wysiłku fizycznego (nie wywołujących nadmiernej potliwości) 115mg sodu na dobę wystarcza na pokrycie strat pierwiastka wydalanych dobowo wraz z potem i moczem u dorosłego człowieka. Intensywny wysiłek fizyczny oraz wysoka temperatura otoczenia zwiększają straty sodu (wydalany jest wraz z potem), jednocześnie wzrasta zapotrzebowanie na sód.

Powszechnie przyjmuje się, że zdrowe osoby dorosłe powinny przyjmować ok. 1500mg sodu na dobę – ważne jest, aby dobowa dawka nie przekroczyła 2g, gdyż długotrwałe nadmierne spożycie sodu związane jest z wieloma niekorzystnymi skutkami zdrowotnymi (wzrostem ryzyka wystąpienia udaru mózgu oraz nadciśnienia tętniczego). Hiponatremia występuje wtedy, kiedy poziom sodu w surowicy krwi spadnie poniżej 135 mmol/L. Hiponatremię można podzielić na:

  • łagodną – stężenie sodu wynosi 130-135mmol/L;
  • umiarkowaną – stężenie sodu wynosi 125-129mmol/L,
  • ciężką – stężenie sodu spada poniżej 125 mmol/L.
Czytaj: Roślinny lek antywirusowy skuteczny przeciw wirusowi SARS-Cov-2 aż w 95%

Hiponatremia ostra trwa poniżej 48 godzin a przewlekła powyżej 2 dób. Długotrwały niedobór sodu lub spadek poniżej 110mmol/L to stan zagrożenia życia. Śmiertelność z powodu hiponatremii utrzymuje się na dość wysokim poziomie – wynosi od 38 do 58%

Do najczęstszych przyczyn niedoborów sodu zaliczyć należy odwodnienie, które najczęściej ma miejsce w wyniku nadmiernego pocenia się w skutek długotrwałego wysiłku fizycznego oraz upałów. Niedobory sodu często występują przy:

  • rozległych oparzeniach;
  • biegunkach;
  • wymiotach;
  • zapaleniu trzustki.

Niedobór sodu często może być spowodowany nadmiarem wody w organizmie w stosunku do ilości sodu. Wówczas głównym problemem jest wydzielanie hormonu antydiuretycznego (wazopresyny). Taki rodzaj niedoborów sodu określamy jako hiponatremię hipotoniczną.

Do pozostałych przyczyn wystąpienia hiponatremii zalicza się:

  • niedoczynność tarczycy;
  • niedoczynność kory nadnerczy;
  • niewydolność serca;
  • marskość wątroby;
  • choroby nerek;
Przeczytaj też: 6 rodzajów masaży ajurwedyjskich, których warto spróbować

Objawy niedoboru sodu w organiźmie

Objawy niedoboru sodu zależą od tempa, w którym doszło do utraty sodu. Hiponatremia łagodna zwykle przebiega bezobjawowo, postać umiarkowana daje już objawy, do których należą:

  • utrata apetytu;
  • osłabienie i zmęczenie;
  • zawroty głowy;
  • nudności;
  • zaburzenia orientacji;
  • bóle głowy;
  • splątanie;
  • wymioty;
  • senność;
  • obniżenie ciśnienia krwi;
  • skurcze i drżenia mięśni;
  • zaburzenia snu;
  • niepokój;
  • nadpobudliwość;
  • zaburzenia mowy.

Przy spadku poniżej 125mmol/L to tzw. przekroczenie progu bezpieczeństwa, które daje poważne objawy:

  • utrata przytomności;
  • drgawki;
  • obrzęk mózgu;
  • uszkodzenia mózgu.

Dieta pomocna w uzupełnieniu sodu w organiźmie

Bardzo rzadko zdarza się aby niedobór sodu wystąpił na skutek zaburzeń diety – zbyt małej ilości pierwiastka przyjmowanego wraz z żywnością. Głównym źródłem sodu w codziennej diecie jest sól kuchenna oraz produkty z dodatkiem chlorku sodu – mięsa, pieczywo, sery, wędliny, warzywa konserwowe i przekąski. Osobom narażonym na znaczne wysiłek fizyczny oraz w działanie wysokich temperatur zaleca się spożywanie płynów elektrolitowych (do kupienia m.in w aptece).

Czytaj także: 9 najczęstszych przyczyn niskiej energii u mężczyzn

Diagnostyka i leczenie

Podstawowym badaniem zmierzającym do wykrycia niedoborów sodu jest morfologia krwi, która pozwala ustalić poziom sodu, często konieczne jest również wykonanie badania moczu. Leczenie polega na wyrównaniu niedoborów sodu w organizmie, metoda uzupełnienia zależy od czasu trwania niedoboru oraz od brakującej ilości sodu. Co do zasady – im dłużej pacjent cierpiał na hiponatremię – tym wolniej wyrównuje się poziom sodu. Zbyt gwałtowny wzrost stężenia mógłby bowiem doprowadzić do ciężkich powikłań, w tym do demielinizacji – rozpadu osłonek mielinowych w obwodowym lub ośrodkowym układzie nerwowym. W zależności od przyczyny wystąpienia niedoborów lekarz zaleci odstawienie płynów (w przypadku zbyt dużej ilości wody) lub nawodnienie wodą wzbogaconą w sód (w przypadku znacznej utraty płynów). W przypadku uzupełnienia niedoboru sodu poprzez pożywienie warto pamiętać, że Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) zaleca nieprzekraczanie 5g sodu spożywanego w ciągu doby. W poważniejszych niedoborach konieczne jest dożylne podawanie płynów nawadniających. Integralną częścią leczenia jest także ustalenie przyczyn wystąpienia niedoboru sodu i ich zwalczenie.

SKOMENTUJ

Dodaj komentarz
Wpisz swoje imię