Bez czarny – właściwości, zastosowanie, przeciwwskazania

Bez czarny jest rośliną występującą dość powszechnie, spotykany jest w lasach, parkach, na polanach, w ogrodach, przy drogach, nad brzegami rzek. W czasie kwitnienia jego drobne, białe kwiaty stanowią piękny bukiet do domu.

Warto jednak wiedzieć, że zarówno kwiaty jak i owoce bzu czarnego posiadają właściwości lecznicze, które wykorzystywane były już w czasach starożytnych – w starożytnym Egipcie stosowano go na oparzenia. O znaczeniu i właściwościach bzu czarnego pisał żyjący w V-IVw. p.n.e. grecki medyk i prekursor współczesnej medycyny – Hipokrates. Indianie stosowali go w czasie przeziębień. Co więcej, nasionka bzu zostały odnalezione w wykopaliskach z czasów epoki kamienia, co oznacza, że czarny bez towarzyszy ludzkości od zarania ludzkości.

Bez czarny jest rośliną osiągającą do 10 metrów wysokości, niekiedy przybiera rozmiar niewielkiego drzewka. Białe kwiaty zebrane są w duże baldachogrona liczące od 10 do 20cm, pojedyncze kwiaty posiadają biały lub kremowy kolor. Owoce są ciemnofioletowe, mięsiste i błyszczące, osiągają długości od 6 do 8 mm. W stanie naturalnym bez czarny jest rozsiewany najczęściej przez spożywające jego owoce ptactwo.

Roślina zakwita w maju i czerwcu, na krzewach pojawiają się wówczas drobne kwiaty zebrane w szerokie skupiska. Kiedy kwiatostany będą już dostatecznie rozwinięte można zacząć je zbierać. Należy zrobić to w słoneczną pogodę, zanim kwiatki zaczną się osypywać. Zbieramy całe baldachy, które później umieszczamy w zacienionym i przewiewnym miejscu w niezbyt wysokiej temperaturze. W sierpniu i wrześniu krzew zaczyna owocować. Owoce bzu czarnego muszą być w pełni dojrzałe, najlepiej zbierać je w sierpniu lub we wrześniu. Krzew bzu daje owoce co roku i dożywa średnio 25 lat. Poniżej prezentujemy właściwości i zastosowanie bzu czarnego.

Skład

Czarny bez od wieków znany jest jako roślina, która skrywa w sobie wiele wartościowych i prozdrowotnych składników odżywczych. Zawartość tych składników jest inna w kwiatach o owocach.

W kwiatach znajdują się: flawonoidy (rytozyd, pochodne kwercetyny i kemferolu), fenolokwasy, triterpeny, sterole i olejki eteryczne; stanowią również cenne źródło garbników oraz soli mineralnych.

Owoce bzu czarnego bogate są w: witaminy (A, C), minerały (glin, potas, żelazo, wapń, sód). Ponadto zawierają pektyny, garbniki, glikozydy antocyjanowe, kwasy owocowe oraz polifenole. W korze czarnego bzu obecne są lektyny.

Właściwości prozdrowotne i lecznicze

Kwiaty czarnego bzu sprawdzą się w przypadku infekcji i przeziębienia. Łagodzić będą gorączkę, katar, kaszel. Działają również rozkurczowo i moczopędnie, uszczelniają naczynia włosowate oraz zwiększają ich elastyczność. Posiadają także właściwości przeciwzapalne, dzięki czemu napar z kwiatów czarnego bzu stosować można także zewnętrznie.

Owoce bzu czarnego oczyszczają organizm z toksyn i szkodliwych produktów przemiany materii. Polecane są osobom cierpiącym na reumatyzm oraz w stanach zapalnych skóry, żołądka, jelit oraz przy rwie kulszowej i nerwobólach. Uznane są za surowiec antocyjanowy – wykazują właściwości antyoksydacyjne, zwalczają wolne rodniki, które odpowiedzialne są za przyspieszenia starzenia się komórek, uszkodzenia DNA oraz powstawanie nowotworów. Owoce ochraniają więc komórki organizmu zapewniając im właściwe funkcjonowanie i dłuższą żywotność. Badania naukowe dowiodły także właściwości bakteriobójcze i wirusobójcze owoców bzu czarnego, stąd wykazują one skuteczność w walce z wirusem grypy, przeziębieniem i infekcjami bakteryjnymi. W tym względzie szczególnie pomocne okazują się syropy. Popularne jest również przygotowywanie powideł, które okazują się pomocne przy wrzodach i zaparciach – głównie ze względu na konsystencję oraz wysoką zawartość witamin.

 

Zarówno kwiaty jak i owoce czarnego bzu wykazują działanie moczopędne, przeciwgorączkowe i napotne. Działają przeczyszczająco i odtruwają. Okazują się pomocne w stanach zapalnych dróg oddechowych oraz przy chorobach reumatycznych. Leczą nerwobóle i migreny, wspomagają leczenie depresji oraz innych zaburzeń psychicznych, korzystnie oddziałują na układ nerwowy. Pomocne okazują się także w leczeniu wszelkich zmian skórnych – zapalnych, wyprysków i oparzeń. Skuteczne są także w stanach zapalnych jamy ustnej i gardła. Wspomagają leczenie cukrzycy i zaburzeń związanych z poziomem glukozy we krwi. Wspierają funkcjonowanie układu immunologicznego.

Czarny bez wykorzystywany jest chętnie także w wyrobach kosmetycznych – m.in. na problemy związane ze stanami zapalnymi oczu, obrzękami i cieniami pod powiekami. Zalecany jest również przy trudno gojących się ranach oraz przy skórze ze różnego rodzaju zmianami – skórę można przemywać naparem. Z kwiatów bzu korzystała królowa Egiptu Kleopatra, która dodawała je do kąpieli. Tutaj przyznać należy jej całkowita słuszność – kwiaty, ze względu na zawartość flawonoidów działają przeciwobrzękowo i przeciwzapalnie, dodatkowo kwasy organiczne wybielają skórę. Kosmetyki z czarnym bzem w składzie sprawdzają się także w pielęgnacji skóry starzejącej się – działają zmiękczająco i przeciwzmarszczkowo.

Zastosowanie

Z kwiatów czarnego bzu można przygotować napar, aby to zrobić potrzebujemy 10-15g kwiatów, które zalewamy szklanką gorącej wody i odstawiamy pod przykrycie na 15 minut do zaparzenia. Po tym czasie napar przecedzamy i możemy spożywać.

Uznaniem cieszy się także syrop z kwiatów bzu. Aby go przygotować należy 1 kg cukru zagotować z 1 litrem wody i 2-3 plastrami cytryny. Powstałym syropem zalewamy 20-40 baldachów bzu i pozostawiamy pod przykryciem na 2 dni, każdego dnia co jakiś czas mieszamy. Po tym czasie syrop filtrujemy i przelewamy do wyparzonych butelek. Syrop jest szczególnie pomocny przy przeziębieniach, infekcjach, wspomaga odporność.

Coraz większą popularnością cieszy się także nalewka z czarnego bzu. Do jej przygotowania potrzebujemy 1kg owoców, 0,5l wody, 25dag cukru oraz 1l spirytusu 96%. Owoce dokładnie myjemy i pozostawiamy do wyschnięcia, a następnie przesypujemy do dużego słoja i zalewamy spirytusem. Słój odstawiamy w ciemne i ciepłe miejsce na ok. miesiąc. Po tym czasie powstałą miksturę należy przefiltrować, a następnie ugotować syrop z wody i cukru. Kiedy syrop ostygnie należy połączyć go z alkoholem i pozostawić na tydzień. w tym czasie nalewką można mieszać. Po tygodniu nalewkę można już przefiltrować i przelać do butelki.

Z owoców czarnego bzu można przygotować powidła. Stosujemy następujące proporcje: na 1kg owoców przypada 400g cukru, odrobina wody i sok z cytryny. Owoce gotujemy do momentu uzyskania odpowiedniej konsystencji. W przypadku, w którym obawiamy się pestek lub przeszkadza nam ich obecność możemy gotować owoce bez cukru, a następnie po zagotowaniu przecedzić mus przez sito i dopiero wtedy dodać cukier.

Środki ostrożności

Warto pamiętać, że w liściach, nasionach oraz niedojrzałych owocach bzu czarnego znajduje się glikozyd cyjanogenny – sambunigryna. Związki należące do tej grupy w organizmie człowieka przekształcają się do cyjanowodoru, który blokuje enzymy tkankowe, co prowadzi do zahamowania transportu tlenu z krwi do tkanek. Cyjanowodór zwany również kwasem pruskim w dużych dawkach jest toksyczny. Czarny bez na szczęście zawiera niewielkie ilości glikozydów cyjanogenny, które ulegają unieczynnieniu w czasie suszenia i dodatkowej obróbki termicznej.

Owoców bzu czarnego nie należy spożywać na surowo. Spożycie surowych owoców ze względu na zawartość wspomnianej wyżej sambunigryny oraz prunazyny może wywołać zatrucie pokarmowe objawiające się osłabieniem, bólami i zawrotami głowy, nudnościami, biegunką, przyspieszonym tętnem, zaburzeniami oddychania oraz dusznościami. Pierwsza pomoc w przypadku zatruciem bzem czarnym polega na wywołaniu wymiotów i płukaniu żołądka, zawsze konieczna jest pomoc lekarza.

Potwierdzono także, że w pyłku, kwiatach oraz owocach czarnego bzu zawarte jest silnie uczulające białko mogące wywoływać duszności, nieżyt nosa oraz zapalenie spojówek. Alergicy i osoby podatne na uczulenia powinny więc stosować czarny bez z ostrożnością.

Liście maliny – właściwości i zastosowanie

SKOMENTUJ

Dodaj komentarz
Wpisz swoje imię